كسى كه من امير كرده بودم سر برآورده و او را بىدستورى من كشته است ! » و سوگند خورد كه تا پاى بر سرزمين ابرهه ننهد و موى پيش سرش را نكند او را رها نسازد . چون ابرهه اين بشنيد سر خود بتراشيد و كيسه‌اى از خاك يمن پر كرد و به نجاشى فرستاد و به او چنين نوشت : « ارياط و من هر دو بندگان توايم ؛ ما دربارهء روا ساختن امر تو با هم به ستيزه برخاستيم امّا هر دو بر طاعت تو بوديم . من در كار تدبير حبشيان و ضبط آن از او تواناتر بودم . چون سوگند پادشاه بشنيدم سر خود بتراشيدم و كيسه‌اى از خاك يمن براى او بفرستادم تا او پاى خود بر آن نهد و به سوگند خود وفا كند . » چون اين نامه به نجاشى رسيد از او خشنود شد و به او چنين نوشت : « در حكومت يمن بمان تا دستور من به تو برسد . » چون ابرهه خشنودى نجاشى بديد و ديد كه او را بر زمين يمن و حبشيان پادشاه كرده است كس پيش ابو مرّة بن ذى يزن فرستاد و زن او ريحانه دختر علقمة بن مالك بن زيد بن كهلان را از دست او بيرون آورد . ابو مرّه ذوجدن « 1 » است و از اين زن پسرى داشت به نام معدى كرب بن ابى مرّه . اين زن ، پس از ابو مرّة ، از ابرهه پسرى آورد به نام مسروق بن ابرهه و دخترى آورد به نام بسباسه ؛ و ابو مرّة از دست ابرهه بگريخت « 2 » . ابرهه در يمن بماند و غلام او عتوده مدّتى حكمى را كه ابرهه به او داده بود همچنان جارى مىساخت تا اينكه مردى از حمير يا خثعم « 3 » بر او بتاخت و او را بكشت . چون ابرهه ، كه مردى نرم و

--> بربر و ال - يكسوم لا يفلحنّ هاربها « روزى كه ندا دردادند : شما كه از بربر و يكسوم هستيد ! فراريان شما نبايد جان به در برند » ( اين ترجمه از روى متن جواليقى است ) . به عقيدهء من مقصود از بربر در اينجا بربرا به معنى وسيع آن است كه بر سواحل واقع در روبروى عدن اطلاق مىگرديد ( رجوع شود به ياقوت ) و مقصود از يكسوم همان اكسوم است . ( 1 ) - اين مسلّما نادرست است . عرب‌هاى حقيقى از وضع يمن قديم كه به كلّى غير از وضع ايشان بود تصوّر درستى نداشتند ؛ زيرا يمنىها كشاورز بودند و ملّاكين ايشان كه نجبا بودند همگى نام خانوادگى داشتند . منشأ بسيارى از اشتباهات از همين‌جاست . ( 2 ) - اين مطالب پس از اين نيز ذكر خواهد شد ؛ امّا ظاهرا كلمهء بسباسه فقط در اينجا ذكر شده است . ( 3 ) - قبيلهء بدوى در يمن شمالى . رجوع شود به مطالب آينده .